Rozdział III.1
GNIAZDA, DOBRA i MAJĘTNOŚCI WILCZEWSKICH
Pewne dane o Wilczewskich można także odnaleźć w różnego rodzaju publikacji dotyczących miejscowości, w których posiadali swoje dobra.
Jednym z podstawowych źródeł jest „Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” pod redakcja Feliksa Sulimierskiego.
W tym
„SŁOWNIKU GEOGRAFICZNYM KRÓLESTWA POLSKIEGO I INNYCH KRAJÓW SŁOWIAŃSKICH” pod redakcją Feliksa Sulimierskieg,
(wyd. Wa-wa, 1889-1902);
znajdujemy opisy miejscowości, które były związane z Wilczewskimi w ogólności jak i konkretnie, imiennie, a mianowicie:
POWIAT SZTUMSKI
(….)
… Pod względem narodowości stanowią Polacy dziś mniejszą połowę ludności.
Na początku bieżącego stulecia [1800 r. - JiI.Wilczewscy] posiadali tu Polacy 23 majątki większ., wartości 533,735 tal., Niemcy zaś 12, wart. 361,144 tal. Z ówczesnych obywateli polscy Donimirscy, Sierakowscy a po kądzieli i Wilczewscy utrzymali się do dziś przy swych majątkach, z ówczesnych obywateli niemieckich jeden tylko pozostał.
Obecnie (1889 r.). posiadają obywatele Polacy przeszło 7000 ha, Niemcy około 18.000 ha; mniejsza posiadłość jest przeważnie w rękach ludu polskiego….
(…)
***
WILCZEWO,
W 36 numerze. "Doniesieniń Coppernicus” - Związku Nauki I Sztuki w Toruniu z 1928 r odnajdujemy:
„…Wilczewo.
Wylczschin, Wilcschyn (Zinsb.), Wilczhin, Wilczschen (Konv.), Wikzin (Treßlerb.), 1507 Wylchen, 1510 Wi1czenn, 1539 Wiltsch, 1547 Wilschaw, Wilschewen (Contr.-Cat.), Wilkisch 16. Jh. (Urk. d. Bist. Pomes).
Zu preuß. wilkis = Wolf? Vgl. Gerullis S. 202.
Nach dem Marienb. Zinsb. aus der Zeit vor 1400 saßen damals hier ein Freier zu kulmischem Rechte (3 Pflüge) und 3 freie Preußen, Pollex. Dywan und Rambod (je 1 Dienst). Der Freie zu kulmischem Rechte war ein Preuße. 1401 nämlich erhielt ,her' Nammyr von Wilczin vom Orden 10 m. (TreßI. 115,12). Er dürfte dieselbe Person sein, die 1403 genannt wird: ,her” Nammyir im Gebiete zum Stuhm erhält 8 m. Hilfe (TreßI.258,40).
1406 zahlte ,her” Nammir 8 sc Wartgeld für 6 Jahre und 4 sc. für seine Hälfte der Urkunde (Konv. 180,15). Er saß dort also mindestens seit 1401. Er war darnach Jahre hindurch zahlungsunfähig und erhielt daher vom Orden die erwähnte Hilfe.
1408 zahlte er 1 lot (Konv. 200,23). Am 26. März 1413 besiegelte Namyr von Wilczhin, Ritter. mit andern auf der Tagfahrt zu Marienburg eine Urkunde (Tot'ppen, Act. I. Bd. S. 220).
1507 verkaufte Carle Witichwalt das Gut zu Wylchen (sic!) den bei den Brüdern Hansz und Matyes aus der Masze [= aus der Masau] für 900 m. ger. Geldes preuß Münze (SI. Sch. BI. 23a).
1510 nahmen die beiden Brüder Mattias und Johannes den dritten Bruder Marcus hinzu, daß er das Gut zu Wilczenn bezahlen helfe (ebd. BI. 27 a).
1530 versetzte Lazer Wylscheffzky dem Greger Fideliczke seinen Anteil an den Gütern zn Wylczen für 20 m. ger. preuß. Münze (St. Sch. BI. 78b)
1531 dankten Niclos und Lazarus von Wyltze ihrer Schwester für die Teilung (St Sch. BI 80 b). In demselben Jahre (1531) verkauften Niclos und Lazarus von Wyltze den Anteil ihres verstorbenen Bruders an Jocob von Crossen für 32 m. ger. (ebd BI. 80b).
1533 versetzte Niclasz Wilscheffzky seinem Schwager Macz Kuual eine freie Hufe für 15 m. ger pr. Münze (ebd. Bl 86a).
1535 kaufte Lazarus von seines Bruders Nicklas Frau Elizabet von der Wilschz ihren ganzen Anteil (ebd. Bl. 93a). In demselben Jahre (1535) kaufte Jocob Crossyn von Lazarus von Wilschz den 6. Teil der Güter zu Wiltschz für 58 m. (St. Sch. Bl. 94a; vgl. 1537 BI. 96a).
1538 verkaufte der Junker Lazarus von Wiltz den Krug an Bartholomeus vom Reichenberge (St. Sch. Bl. 71 b).
1539 kaufte Macz Koffmann aus Freystadt von Lazar von Wiltsch den Krug zu Wiltsch (St. Sch Bl. 104b) In demselben Jahre (1539) kaufte Greger Flideliczky von Lazarus Wilthscheflzke den 9. Teil in seinen väterlichen Gütern für 100 m ger. preuß. Münze (zu 20 gr) (St Sch. Bl 106a).
1541 gelobte Lazar von Wiltsch, daß er alle seine versetzten Güter von seinem eigenen Gelde einlösen wolle (ebd. Bl 142b).
1543 versetzte Junker Lazar v. Wyldtschen seinem Nachbar Junker Jocob v. Wyldtsche 35 Ruten in allen 3 Feldern für 51 m. preuß. Münze (zu 20 gr.) (St Sch. Bl. 125 b). - Junker Jocob ist wohl der in dem folgenden Eintrage genannte Jocob Crossynn.
1543 saßen Greger Ffydeliczke und Jocob Crossyn auf ihren freien Gütern zu Wiltschenn (ebd. Bl 127a).
1544 löste Lazar den Krug zu Wiltsch, der dreien gehörte, Greger Ffydeliczke, Jocob Crossinsky und Lazarus, von Simon Piecloffzky (ebd. Bl. 131 b).
1547 erhielt Anna Wilscheffzka. natürliche Tochter des Lazarus Willscheffzkenn, die dem Johann Quiszner, Bürger zu Rehden, versprochen war, von ihrem Vater eine Hufe Ackers im Gute Wilschau als Heiratsgut (SI. Seh. Bl. 152 b-153a, vgl. 154).
1548 ließ der edle Hans Sudeck einen Vergleich von 1547 zwischen der Frau Katarina, des Greger Sudeck Wilczeffzky nachgelassenen Witwe, und ehelichen Söhnen Merten ind Hans eintragen (St.Sch.Bl. 156b-157 a).
1548 schloß Vallten von Strassenn mit Peter von Saudeck, dem er seine Schwester Justina zur Frau gab, zu Braunsberg einen Vertrag wegen des Brautschatzes (ebd. Bl. 180b). Die Wohnsitze sind nicht genannt. Die Eltern waren Hans von Strosszyn und Anna (ebd. Bl 181).
1551 werden Lazar von Wiltsch und seine Frau Dorothea genannt (ebd Bl 176b).
1554 Hans von Wiltsch und Lucas von Tzrinzky mit seinem Stiefsohne Adam von Wiltsch (ebd. Bl. 199a).
1554 kaufte der Edle Casper Dabinszky von Lazer von Wiltsch den Krug zu Wiltsch für 57 m. preuß. (zu 20 gr.). Genannt wird dabei auch der Edle Hans Sudeck von Wilthsch (St. Sch. Bl. 202b).
1555 verkaufte Lazar von Wiltsch dem Adam Crossinzky 20 Ruten breit in allen Feldern für 200 m. preuß. (zu 20 gr.). (St. Sch. Bl. 207b).
1556 werden Mertin Sudeck von Wiltsch und seine Hausfrau Anna genannt (ebd. Bl. 210b). In demselben Jahre (1556) kaufte Hans Sudeck von Wiltsch von Lazar von Wiltsch ein Feld gegen Porschweiten und eines gegen Nickelsdorff, je 20 Ruten breit, für 100 m. preuß (zu 20 gr) (ebd. Bl. 212).
1557 verkaufte Lazar von Wiltzsch an Merten Sudeck von Wiltzsch ein Stück Ackers in der Breite von 10 Ruten, das gegen die Preusche Dameraw lag, für 30 m. preuß. (zu 20 gr.) (ebd. Bl. 219a).
Nach der Uebersicht von etwa 1818 (S. 129) gehörten die Güter Wilczewo, KI.-Baumgart und der Eulenkrug damals einem Besitzer.
---
W dokumentach z r. 1401 „Wilczin”, 1406 „Wilczhin”, 1507 „Wilczen”, 1527 „Wilczewo”, 1543 „Wilsthen”; 1551 „Wilken”, 1554 „Wilcz”; 1592 „Wylczewo”; dobra rycerskie w Pomezanii, pow. sztumski; st. p. tel. i kolejowa Mikołajki; o 3,5 km odl. parafia katolicka Postolin; 464 ha (340 roli ornej, 61 łąk); 1885 r. 7 domów; 21 dymów; 113 mieszkańców; 71 katolików; 42 ewangelików; hodowla owiec Rambonilet; mleczarnia; uprawa buraków cukrowych dla cukrowni w Prabutach.
Rok 1401 posiada te dobra Prusak Nammir von Wilczkin, tj. Namir z Wilczyna czyli z Wilczewa (obj. Kętrzyński, O narod. Pol. Str. 187). R. 1507 Jan i Maciej z Mazowsza kupują Wilczewo od Karola z Wigwałdu (Wittichwald) i od majętności swej przybierają nazwisko WILCZEWSKICH. R. 1535 napotykamy tu Jakuba Kruszyńskiego (Krossinsky), który jedną część Wilczewa nabył od Łazarza Wilczewskiego; teściem jego [Kruszyńskiego] był Grzegorz Widlicki a jego szwagrem Stefan z Cygan (str. 196).
Do Wilczewskich należał i Mały Bągart (ob.Namirowo).
R. 1772 - posiadał W.Rozstrzembowski; ale dobra te były wówczas w zastaw dane kanonikowi Kleszczyńskiemu w Chełmży; 2 włóki należały do Wiktoryi Wilczewskiej.
W 1789 r. 9 dymów. W 1804 roku posiadał Wilczewo i Mały Bągart Łyskowski; taksa obu włości wynosiła 10.000 tal (ob.Gesch.d.Stuhmer Kreises v. Schmitt, str. 240).
Wizyta Potockiego z r. 1700 pisze: „Wilczewo nihil exsolvit” (ob. Str. 946). O ½ km na północ od siedziby dworskiej znajduje się kamień dołkowany którego opis i rysunek oraz wyobrażenia znajdujących się na nim dołków podał Ossowski w sprawozdaniu badań archeolog. W Prusach Królewskich w roku 1878.
Ks. Fr.
W „Zbiór Wiadomości Do Antropologji Wydawany Staraniem Komisyi Antropologicznej Akademji Umiejętności W Krakowie.”; Tom III.; Kraków, 1879 można przeczytac o tym kamieniu dołkowanym:
„… Do nader ważnych i ciekawych zabytków przedhistorycznych wogóle gdziekolwiek spostrzeganych, należą tak zwane kamienie dołkowane (pierres d, ecuelles). Istnienie tego rodzaju zabytków w Prusach Królewskich dotychczas wcale nie było znane i takowe po raz piórwsy tu zaznaczamy, podając opis zbadanego przez nas kamienia dołkowanego w Wilczewie.
Wilczewo leży na południowo-wschodnim krańcu powiatu sztumskiego, na pograniczu tegoż z powiatem suskim, o kilka kim. na Pd. Z. od Mikołajek gdzie się znajduje stacyja kol (żelażnej malborsko-mławskiój).
Kamień dołkowany, o którym mowa, znajduje się przy boku nieznacznego prawie pagórka, położonego śród równiny polnej w odległości 1 do 4 kim. od siedziby dworskiej tójże wsi. Kamień ów jest wielkim narzutowym głazem blado - czerwonawego granitu, mającym formę nieregularną klinowatą.
U końca grubszego, południowego, głaz ten wystaje o 1 mtr. nad powierznią ziemi i łukowatą pochyłością 5 mtr. długą zniża się ztąd stopniowo ku przeciwnemu, północnemu krańcowi, mającemu niewięcój nad 15 — 20 cmt. wysokości. W ziemię zagłębia się on miejscami więcój jak na 1 mtr. Wiórzchnia strona głazu, na płaszczyźnie południowego końca, ma brzegi pokryte wykutymi czyli tóż wywierconymi w masie kamienia małymi okrągłymi dołkami 5 do 7 ctm. średnicy.
Wizerunek tego głazu i rozkład dołków z możliwą dokładnością zrobiony na miejscu, przedstawia Jig. 1 i 2. Tab. VII. Widzimy tam, iż owe dołki, po 2 i niekiedy po 3 w rząd, ułożone są szeregiem niezupełnie regularnym, równolegle z brzegami powierzchni głazu, mąjącój 1 metr szerokości. Dołki ustawione są obok siebie ciasno, tak, że w niektórych miejscach prawie dotykają się wzajemnie. Te z nich, które na. jig. 2 naznaczyłem czarno, są bardzo wyraźne i ostro się uwydatniają. Jeden z takich dołków, oraz przekrój jego pionowy w wielkości naturalnoj, przedstawia Jig. 3 i 4 tejże tablicy. Reszta dołków (zaznaczonych blado), zarosłe są mchem i na piórwszy rzut oka trudno dają się rozpoznać. Po odarciu jednak kilkunastu z nich z owój powłoki mchu, przekonałem się, że wszystkie są według jednego wzoru wykute. Reszta powiśrzchni głazu, a także i boki jego nie mają żadnych na sobie śladów jakiegobądż wykucia, ani też obrobienia. Charakter zewnętrzny opisanego kamienia dołkowanego ma podobieństwo do wielu kamieni tego rodzaju tak w zachodniój Europie, jako szczególnie na jój północy licznie znajdowanych. Między innćmi przypomina on głaz dołkowany z dolmenu w Fasmorup (w Skanii), o którym wspomina i wizerunek jego podaje znany archeolog O. Montelius, w rozprawie: Surles tombeaux et la topographie de la SuMe 83 pendant Vdge de la pierre.
Różnią się one jednak tem iż kamień z dolmenu w Fasmorup, ma tylko kilka wykutych dołków od 5 — 10 ctm. średnicy, zgrupowanych ku środkowi głazu, podczas gdy kamień z Wilczewa ma takich dołków przeszło 60 i te są na jednym tylko jego końcu umieszczone. Nakoniec kamień w Fasmorup tworzy wieko dolmenu, podczas gdy kamień Wilczewski, o ile z możliwych badań i obserwacyj nad nim dokonanych wnioskować można, nie ma żadnego pozoru, aby pod nim jaki zabytek archeologiczny mógł być ukryty. …..”
Mapa okolic Wilczewa skąd wywodzą się Wilczewscy
ŁĘCK
al. Lenck, Leńck, niem. Lensk, - dok. Lenczke, Lanezke, wś kośQielna parafialna, pow. niborski, nad łęgami prawego brzegu strugi Działdówki czyli Nidy, na bitym trakcie działdowsko -lidzbarskim, 1 milę od m. Lidzbarga, 2 milę od Działdowa, blisko granicy Król. Polskiego i pow. lubawskiego….
…W czasie reformacyi dobra Ł. wraz z kościołem dostały się innowiercom. Dopiero w początkach X.VII w. :Maciej Prus Rywocki, dziedzic wioski i gorliwy katolik, odzyskał napowrót kościół, jak sam o tem pisze w zachowanych aktach kościelnych:
"Było to r. 1609, kiedy z prośbą: o wydanie kościoła udałem się do Królewca. Ale tam srogie tylko groźby odniosłem od regentów i sekretarzy. A widząc się i życia niepewnym, odjechałem. Teraz przez różne znajome mi osoby prosiłem o pomoc króla Jegomości Zygmunta III. A otrzymawszy list królewski, znowu ruszyłem do Królewca. Z początku grożono mi, w końcu obiecywano 2 sute wioski albo 12000 zł. w podarunku, bylebym żądania mego zaniechał. Ale ja nad ziemskie skarby wolałem kościół biedny wierze katolickiej przywrócić i tyle dusz ludzkich Boga pozyskać. Widząc zaś złą wolę Kurfirszta, postanowiłem go zupełnie pominąć. Zaprosiłem biskupa chełmińskiego naonczas Wawrz. Gębickiego, żeby kościół odebrał luteranom i poświęcił. Tego jeszcze r. 1609 d. 28 list. przybył do Ł. X. Gołyński, oficyał pomorski, z innym księdzem Gołudzkim. Następnego dnia weszli do. kościoła, poświęcili go, odprawili mszę św. i jako nowego pasterza postanowili X. Bagniańskiego, proboszcza lidzbarskiego. Pruski Kurfirszt jednak nie myślał katolikom zdobyczy wydać; rozkazał staroście działdowskiemu Birkanowi, ażeby siłą zbrojną kościół odebrał. Napadł tedy pan Birkan wieś naszą w kilkuset rajtgardy, drzwi kościelne gwałtem obił i luterskiego swojego minitra wprowadził. Krotko potem sprosiłem i ja ze wszystkich stron do Ł. zbrojne zastępy w:spółbraci naszych. Niceśmy jeszcze nie uczynili, a rajtgarda skoro tylko nas ujrzała, zaraz odeszła. Od tego czasu Kurfirszt poprzestał nagabywań, a w łęckim kościele szła chwała Boża niezakłócona.”
Maciej Prus Rywocki nim osiadł w Ł. pełnił przez dłuższy czas rząd nauczyciela u pana Kryskiego, woj ew. płockiego; jeździł w celach naukowych po Niemczech, :Morawii, Włoszech i Hiszpanii, zamieszkał też przez niejaki czas ze synem wojewody u królewskiego dworu. w Krakowie. Ob. wyjątki z wizyt. Potockiego w książce „Utracone kościoły i kaplice w dyec. chełmińskiej,” str. 145. Po tyle zasłużonym :Macieju nastąpili jako dziedzice Ł. zapewne jego synowie :Marcin i Jakób Rywoccy. Marcina żona była Anna, córka. Sudka Wilczewskiego, ławnika ziemskiego malborskiego i Doroty Gulbskiej.
Oprócz Ł. posiadali Rywoccy wś. Rywociny, Wysokę i Koszelewki. Później zachodzą, jako dziedzice Ł. Łęccy i Żbikowscy, herbu Ślepowron. W M.- -Ł. mieszkają między innemi Jan Łęcki, Ciborski Paweł, Kubalscy….”
Kś. F.
***
MIRANY
za:Marienburg.pl
1.) al. -Mirowice i Mironowice, Merenewic (dok.), niem. Mirahnen, wś, pow. sztumski; st. p. Mikołajki, okr. urz. stanu cywil. Watkowioe. W dok. z 1334 r. :Merone, w 1402 r. Myran, w 1409 r. Meran, dalej w X V w. : Myran, 1485 r. :Merawn, Mirayno i Miragnew, : 1492 r. :Mirane, 1516 r. :Moran, 1526 r. Meyran, 1536 r. Morain, 1773 r. :Mirahnen.
Wś. tę osadził w. m. Luther v. Braunsohweig na prawie pruskiem w 1334 r. w dzień ś. Wawrzyńca nadając mieszkańcom 9 radeł po 10 mr. Kto posiada 3 radła, winien służyć w lekkiej zbroi na koniu, z tarczą i dzidą, zobowiązany jest także do obwarowania zamku. Kto nie posiada 3 radeł, temu ma być dodane tyle roli, ażeby doszedł do owej liczby. Tymczasem ma służyć zakonowi z 1 koniem, za co mu. da mórg roli wolnej od czynszu i tłoki. Dziesięciny będą płacili od radła według prawa pruskiego. Majątek odziedziczać będzie po ojcu syn, gdyby syn umarł przed ojcem, odziedziczy go ojciec, a. gdyby ten już nie żył, brat. Z szczególnej łaski zezwalamy, że niezamężne córki po śmierci syna, dostaną tę samą część sprzętów jak rodzice; po śmierci ojca, jednakowoż przypadną. wszystkie sprzęty siostrom. Mimowolnie nie zostaną ci Prusacy nigdy wydaleni; mogą także sprzedać. swoje dobra za zezwoleniem zakonu. Od r. 1592 są M. i Michorowo w jednem ręku. Posiadał je Kostka v. Stangenberg; 1864 r. Wilczewski (ob. Schmitt: Gesch. des Kr. Stuhm, str. 237). Według Kętrz. istniały M. już r. 1236. Bo w tym roku nadaje zakon krzyżacki Dytrykowi z Dypenowe dziesięciny z :Mirowic (O ludno pols., str. 179 i 26). Z słowiańskiego nazwiska tej wsi wnioskuję Kętrz., że to była stara osada. przez Pomorzan założona (str. 26-27 i 180). 2.) M., niem. Mirahnen, folw.. pow. sztumski, st. p. Mlecewo.
Ks. Fr.
RAJGRÓD
(….)
W 1771 r. posiadali je Dominik Medeksza, podkomorzy kowieński, wraz z żoną Anną z Wilczewskich, którzy zeń opłacali kwarty złp. 1298 gr. 18, a hyberny zlp. 1096 gr. 29; jednakże już na sejmie warszawskim w r. 1775 Stany Rzpltej nadały te dobra narodowe w emfiteutyczne posiadanie Rydzewskiemu, podstolemu wizkiemu, wraz z wójtostwem (Vol. Leg., VIII, 141). (….)
SADŁUKI,
niem. Sadluken, 1244 Sodlok, 1295 Sadiluken, 1487 Czadelawken, 1506 Zedlaucken, 1528 Sodelawken. 1654 Sadlugi, wś w Pomezanii, pow. sztumski, st. p. i kol. Mikołajki, par. kat. Postoliu, 270 ha (18 łąk, 242 roli). W 1868 r. 77 bud., 48 dm., 283mk., 279 kat., 4 ew.; 1885 r. 49 dm., 60 dym., 259 mk., 243 kat., 16 ew. Szkoła kat. liczyła 1887 r. 60 dzieci. W 1242 otrzymuje Dyteryk de Dypenaw od Krzyżaków między innemi i Sodlok, t..j; Sadłuki, przez. Prusaków zamieszkałe (ob.Kętrz., O ludn. potl str. 26). R. 1506 posiada S. ststa :Mikołaj Spot.
W 1591 r. razem z :Miranami Kostka v. Stangenberg.
R. 1804 należały S. i :Mirany jako i Michorowo do Wilczewskich; Mirany i S. taksowano r. 1804 na 12,500 tal. (ob. Gesch. d. Stuhmer Kr. von Schmitt, str. 238). R. 1565 dostaje S. wskutek działów Mik. Konojadzki (ob. Kętrz., O lud. Pol...str. 196).
Kś. Fr.
STRASZEWO
za:Marienburg.pl
nad dopł. Starego Nogatu, pow. sztumski, st p. i koi. Ryjewo (5'5 kim. odl.), z fol. Gór nem Ryjewem i Straszewem obejmuje 906 ha (773 roli). W 1885 r. 64 dm., 115 dym., 545 mk., 479 kat., 66 e w., szkoła katol. Kościół kat. p. w. św. Katarzyny, afiliowany jest do Tychnów; jeszcze 1645 r. był parafialnym ale już wtedy zarządzał nim prób. tychnowski. Pierwotnie wś pruska, którą 1242 r Krzyżacy nadali Niemcowi Dytrykowi z Dypenowe (ob. Ketrz. „O ludn. poi.", str. 179) Za czasów polskich należało do sstwa sztumskiego. Ale już w XVI w. zostało z kilku okolicznemi osadami odłączone i wydane w wieczystą dzierżawę. Z posiadłości tych u-tworzone zostało tak zwane małe sstwo straszewskie.
R. 1548 posiadał S. Valten v Strassen, który swą córkę wydał za Piotra Wilczewskiego (ob. Gesch. d. Stuhmer Kr von Schmitt, str. 216). Straszewskie starostwo niegrodowe, w wojew. malborskiem, podług lustracyi z 1664 r. obejmowało wsi: Straszewo (Ditrichsdorf), Trzciany (Koenigsfeld) i Mikołajki (Nikelsdorf), które dawniej należały do sstwa sztumskiego. W 1771 r. posiadała je Teresa Kczewska, opłacając kwarty złp. 1778 gr. 22. Od 3 września 1772 r. przeszło pod panowanie pruskie.
Kś. Fr.
ZAJEZIERZE
za:Marienburg.pl i nie tylko
1.) niem. Hintersee, dobra ryc., pow. sztumski, st. p., tel. i kol. Sztum, 1,5 klm., par. kat. Sztumska Wieś; z karczmą Lindenkrug i młynem 636 ha (549 roli orn., 13 łąk, 1 lasu); 1885 r. 13 dm., 35 dym., 190 mk., 177 kat., 13 ew., wiatrak, chów bydła holend., koni wierzchowych i wyścigowych, owiec, odstawa mleka od 60 krów do mleczarni sztumskiej. Dziedzic Henryk Brochwicz Donimirski, poseł do parlamentu niem. na pow. sztumsko-kwidzyński, wybrany r. 1892 głosami 8432 przeciw 7330 głosom, które otrzymał Wessel. W dok. pojawia się r. 1477 p. n. "Sloissthendorf, 1483 Schloeschendorf, Schloyschendorf, Szlosendorf,1592 Zajezierze, 1710 Hintersee. Pod koniec XV w. dzierżą te dobra Powierscy i Wenedygerowie. R. 1507 kupuje je Ebert z Powierza; na końcu XVI w. posiadają je Kostkowie, r.1710 Konopaccy (ob. Kętrz., O narod. po1., str. 195) i Schmitt: Geseh. d. Stuhmer Kr., str. 231). W topogr. Goldbecka z r. 1789 zapisane jako dobra sz1., z karczmą i młynem, o 7 dymach, w posesyi Wilczewskich (str. 76). W „Kłosach" z r. 1890 podał Andriolli ryciny, przedstawiające dworek w Za.jezierzu i kamień na pamiątkę ugody ze Szwedami. ! znajdujący się w pobliżu Zajezierza w Sztumskiej Wsi. .
---
„ANEKS 2
LISTA PUNKTOWYCH I MAŁOOBSZAROWYCH ELEMENTÓW KULTURY MATERIALNEJ WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO UWZGLĘDNIONYCH W OCENIE WARTOŚCI ZASOBÓW KRAJOBRAZOWYCH REGIONU
A. Zespoły dworsko - parkowe (stan w 1999 roku)
Lp miejscowość;gmina rodzaj parku użytkownik/ właściciel pow.ha czas powstania nr rejestru zbytków Istniejąca dokument
26, Sztum-Zajezierze. Sztum. dworski. J. Szarycki. XIX. 107/N. 139/90. 27.
A. Zespoły dworsko - parkowe (stan w 1999 roku)
| Lp | miejscowość | gmina | rodzaj parku | użytkownik / właściciel | pow. ha | czas powstania | nr rejestru zbytków | Istniejąca dokumen. nt. |
| 26 | Sztum - Zajezierze | Sztum | dworski | J. Szarycki | XIX | 107/N 139/90 |
A oto wspomnienia p. Romana Janta-Połczyńskiego (jr), który dworek znał z autopsji:
"Zajezierze (niemiecka nazwa: Hintersee).
Położone jest malowniczo nad jeziorem oddzielającym dwór i zabudowania folwarczne od miasta Sztumu i dobrze zachowanego zamku krzyżackiego. u mieściła się dawna piękna siedziba Wilczewskich ze starym typowym dworem posiadającym dwie charakterystyczne oficynki przy obydwóch szczytach. Do dóbr zajezierskich należały dawniej jeszcze przyległy majątek Ostrów-Broże, lasy z pięknym jeziorem Parletą, a ongiś również Montki. Niestety, nie pamiętam, jaka drogą Zajezierze przeszło na Dominirskich, czy drogą kupna, czy też z okazji działów rodzinnych. W 1841 r. Właścicielem Zajezierza był August Donimirski, natomiast Montki pozostały we władaniu Wilczewskich i połączone zostały z Michorowem. Matka wspominała mi kilkakrotnie, że Wilczewscy z Zajezierza zawsze dbali o staranne wychowanie swoich dzieci i przeważnie trzymali w domu "Francuzika", którego zadaniem było rozmawiać z domownikami po francusku i baczyć, by wymowa ich była poprawna.
Przy tej okazji opowiedziała mi historyjkę, która wydarzyła się pewnej urodziwej prababce z Zajezierza. Nie pamiętam już z jakiego powodu i w jakim celu wybrała się do Paryża, oczywiście końmi. Widocznie miała tam miłych znajomych i życie tamtejsze przypadło jej bardzo do gustu, gdyż wszystkie terminy przewidziane na powrót minęły, a prababcia, jak nie wracała, tak nie wracała. Ponieważ coraz bardziej natarczywe wezwania listowne stęsknionego męża )a prababcia była rzekomo bardzo ładna) nic nie pomagały, zebrała się starszyzna rodzinna, by naradzić się, co począć z tym fantem. Ostatecznie zdecydowano się na wydelegowanie wytwornego i obytego w świecie wuja Kalksteina, kawalera, do Paryża, by nakłonić lekkomyślną prababkę do natychmiastowego powrotu. Wuj nie dał się zbyt długo prosić, kazał zaprząc do kolasy najlepsze konie i ruszył do Paryża. I zaszła okoliczność, której nikt nie przewidywał. Wujowi tak się Paryż spodobał, że nie tylko nie przynaglał prababki do powrotu, ale sam utknął w tym mieście pełnym uroku i pokus. Dopiero, gdy nadchodzące od rodziny listy zaczęły zawierać zamiast próśb wyraźne groźby, a zasoby finansowe lekkomyślnych turystów wyczerpały się, para zbłąkanych owieczek zdecydowała się powrócić na stęsknione łono rodziny. Matka mówiła mi z wyrozumiałym uśmiechem, że podobno zawsze, gdy po ich powrocie z okazji sąsiedzkich spotkań w rozmowie poruszano związane z Paryżem tematy, zarówno urocza prababcia Wilczewska, jak i wytworny praprawuj Kalkstein nagle tracili humor, a z piersi wydobywały się ciche, jakby tęskne westchnienia.
Gdy matka sprowadziła się do Michorowa, w Zajezierzu gospodarował Henryk Brochwicz-Donimirski, ożeniony pierwszy raz z Bogumiłą Donimirską, drugi z Magdaleną Sass-Jaworską. Miał czworo dzieci, syna Augusta i trzy córki. Utrzymywał dość zażyłe stosunki z niemieckimi sąsiadami i podczas rozmowy często wtrącał wyrażenia niemieckie. W związku z tym nazwano go ogólnie "Heinrichem". Dom jego miał charakter czysto Polski i w lecie pełno tam zawsze było gości z Wielkopolski, Kongresówki, a nawet z Małopolski. Henryk Donimirski miała brata kawalera Fryderyka, zwanego Fritzem. Odziedziczył on po rodzicach Ostrów-Broże. Ponieważ był hulaką i notorycznym alkoholikiem, załatwił się szybko ze swą schedą i mieszkał w bardzo skromnych warunkach w ztumie, gdzie dość często nadużywał alkoholu ku zgorszeniu całej rodziny. Syn Henryka Donimirskiego - August - służył zawodowo w wojsku niemieckim w konnicy i dorabiał sobie do swych niezbyt wysokich poborów trochę grosza, handlując końmi, co mu jego koledzy pułkowi brali podobno za złe. Miał zawsze kilka dobrych wierzchowców w stajni w Zajezierzu, a wyżsi oficerowie z pułków piechoty chętnie od niego kupowali konie, bo byli pewni, że ich nie nabierze. Był bardzo lubiany przez sąsiadów. Cała okolica starała się go wyswatać, bo dobrze się prezentował i miał wesoły i miły charakter, ale nic z tego nie wychodziło i ostatecznie zmarł w stanie kawalerskim.
Pan Henryk miał od czasu do czasu trudności finansowe i 3 córki do wyposażenia - toteż nie wzięto mu zbytnio za złe, gdy chcąc utrzymać się przy Zajezierzu sprzedał las z jeziorem Parletą niemieckim lasom państwowym. Za moich czasów gimnazjalnych polowałem tam jeszcze na kaczki i pamiętam jak przez mgłę, że jezioro to było malowniczo położone wśród lasów.
Zajezierze przejął po rodzicach jedyny syn Gucio, jak go ogólnie nazywano. Wystąpił z wojska i zaczął dzielnie gospodarować. Nie była to bynajmniej synekura, ale jakoś sobie radził. Po powrocie z I wojny światowej, z której udało mu się jakoś wyjść szczęśliwie z życiem, zajął sie organizowaniem straży plebiscytowej w okręgu kwidzyńskim.
Gdy wojska radzieckie ciągnęły pod Warszawę, przeszedł na czele straży z bronią w ręku do Polski i przyłączył się do wojska polskiego, by ratować ojczyznę. Jak już wspomniałem na innym miejscu, Niemcy Powiśla uznali to za zdradę i grozili mu zemstą, o ile po plebiscycie odważy się wrócić do Zajezierza. Nie pozostało mu nic innego, jak zamienić Zajezierze na majątek Nowe, własność Niemca, położony tuż przy miasteczku tej samej nazwy, po drugiej, polskiej stronie Wisły. Przed tą zamianą przez pewien czas był dyrektorem stada ogierów w Starogardzie.
Po II wojnie światowej Zajezierze uległo parcelacji. Gdy przejeżdżałem tam w roku 1965, zastałem zabytkowy dwór w stanie zupełnego zaniedbania. (....)
Według ostatnich otrzymanych z tamtych stron informacji, zabytkowy dwór w Zajezierzu miał być wyremontowany......"
Za: wspomnienia Romana Janta –Połczyńskiego (jr) w: „Ziemiaństwo Polskie 1920-1945. Zbiór prac o dziejach warstwy i ludzi pod red. J.Leskiewiczowej; PWN, Warszawa 1988
-
„… Od 1710 r. posiadłość należy do Konopackich, w 1772 r. do Wilczewskich. W 1 poł XIX w., przed 1840 r, pozyskują Zajezierze Donimirscy. (…)
Gdy Żeromski i Kasprowicz odwiedzili dworek z Zajezierzu w 1920 r., to jemu [H.Donimirskiemu – od JiI.Wilczewscy] przypadł zaszczyt podejmowania tak znakomitych gości. (…)
W Zajezierzu istnieje wspomniany na wstępie staropolski dworek z narożnymi alkierzamui, znany z XVIII-wiecznej ilustracji. Stoi on pośród pięknego niegdyś parku, po wojnie zupełnie zaniedbanego i zdewastowanego urządzaniem w nim wystaw rolniczych. Połowę dworku zajmowała po 1945 r. i opiekowała się troskliwie rodzina Juszkiewiczów. Drugą połowę zdewastowaną i zaniedbaną zupełnie przez spółdzielnię produkcyjną odbudował urząd konserwatorski w Gdańsku i przekazał Juszkiewiczom.”
z: Mamuszka Fr.; „Sztum i ziemia sztumska” Informator Krajoznawczy”; wyd KAW , Gdańsk 1985.
-
„Majątek rycerski Zajezierze
Trasa spacerów wielu sztumian prowadzi ścieżką rowerową nad Jeziorem Zajezierskim. Trudno nie zauważyć, że na tej drodze spotykamy prawdziwą perełkę - dworek, do którego przylgnęło dość mylące określenie "Żeromskiego". Czytelnicy poprosili, aby napisać o tym miejscu.
W końcu maja 1920 roku na Powiśle przyjechali literaci: Stefan Żeromski, Jan Kasprowicz i Władysław Kozicki, aby podtrzymywać polskiego ducha przed plebiscytem mającym odbyć się niebawem. 11 lipca miejscowa ludność zdecydowała w głosowaniu, czy chce, aby te ziemie zostały włączone do Polski, czy Niemiec. Żeromski przyjechał do Sztumu, by wziąć udział w zjeździe kółek rolniczych. W chwili wolnego czasu skorzystał z zaproszenia Augusta Donimirskiego, właściciela Zajezierza. W tomie reportażu "Inter arma" (1920) znalazł się taki zapis: "Na przeciwległym od miasta brzegu większego z dwu sztumskich jezior leży w ogrodach ukryty polski dwór. Zajeżdżających przed ganek powitała nas polska pieśń narodowa dzieci z miejscowej ochrony (przedszkola - przy. red.) i młodzieży szkolnej."
Pobyt był krótki, ale odcisnął się na nazewnictwie dworku, które pozostało prawie we wszystkich opracowaniach. Ostatni jego polski posiadacz, August Donimirski (1873-1952), przedarł się w 1919 roku z grupą do Poznania do Wojska Polskiego. Później został skierowany na Powiśle, gdzie zorganizował polską straż plebiscytową, której został komendantem. Po przegranym plebiscycie, jako pułkownik Wojska Polskiego, brał udział w wyznaczaniu polsko-niemieckiej granicy. Pozostał w Polsce, bo do Zajezierza, swojego majątku, nie mógł już powrócić. Jako były oficer armii niemieckiej został oskarżony o zdradę stanu.
W "Gazecie Olsztyńskiej" z 1936 roku znalazła się taka informacja: "Majątek rycerski Zajezierze, będący od dziesięcioleci własnością rodziny polskiej Brochwicz-Donimirskich, którego obecnym właścicielem był rolnik August Brochwicz-Donimirski (zamieszkały - dop. red.) w Sędzicach w pow. lubawskim, zakupiony został przez Ostpreussische Landgesellschaft w Królewcu za cenę 400 110 mr. Majątek ten, obejmujący około 1500 morgów, przeznaczony jest na kolonizacjach." Halina Donimirska-Szyrmerowa podaje w swoich wspomnieniach, że jej stryj nie sprzedał majątku niemieckiej komisji kolonizacyjnej, która miała prawo pierwokupu, ale w 1938 roku przeprowadził zamianę Zajezierza na majątek w Polsce koło Nowego, którego właścicielem był Niemiec.
Dworek na Zajezierzu nie kojarzy się z rodziną Donimirskich, więc warto przypominać tę historię. Także ze względu na postać Augusta...
Warto też dodać, że piękne rysunki dworku pozostawił słynny Elwiro Andriolli, który odwiedził Donimirskich w latach 80. XIX wieku.
Po drugiej wojnie obiekt szybko popadał w ruinę. Na szczęście odzyskuje swój blask, od kiedy trafił w prywatne ręce.
- Szkoda, że zapomniano o odnowieniu tablicy, która upamiętnia pobyt Żeromskiego - mówi Kazimierz S. - Nie wiem, czy to sprawa miasta, czy może właściciela dworku.
za: Janusz Ryszkowski - POLSKA Dziennik Bałtycki
---
„pomniki przyrody :
Na obszarze miasta i gminy Sztum znajdują się następujące okazy uznane za pomniki przyrody i objęte indywidualną ochroną prawną Jesion wyniosły w mieście Sztum (Zajezierze), na terenie zabytkowego parku przy dworku Żeromskiego – nr rejestru 24/95 (…)
zieleń zabytkowa
…. Park przy dworku Żeromskiego, Sztum Zajezierze ul. Ogrodowa 8 – decyzja nr 139/90 z dn. 29.01.1990 r.
4.3.2. Obiekty i obszary zabytkowe
Na obszarze miasta i gminy Sztum występują obiekty zabytkowe, z których w zasadzie niewielka część objęta jest ochroną prawną. ….Obiekty objęte ochroną prawną wpisane są do rejestru zabytków województwa pomorskiego. Na obszarze miasta Sztumu są to :
….
9. Budynek mieszkalny – dwór, Sztum Zajezierze (decyzja nr 107 z dn. 08.06. 1960 r.)
…..
Park dworski, Sztum Zajezierze (decyzja nr 139/90 z dn. 29.01.1990 r.)”
za: „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego”; Gdańsk, czerwiec 2001 r
---
KURZELOWA
l.) K. Wielka, wś. pow. Uszycki gmina :Mukarów, parafia Mińkowce, leży nad rzeką Uszycą, o 28 wiorst od miasta powiat Uszycy.. Ma 166 dm., 714 mk., 577 dzies. ziemi włość, 2170 166cUies. dm.,714dwórskiejmk.,577 (z Siniakówką i Kurzelówką). Cerkiew s. Trójcy ma 35 dzieś. ziemi, 169 parafian. Majątek K. należał do dóbr królewskich; 1616 r. posesorami byli Ciemierzynscy, na mocy sumy zapisanej jeszcze przez króla "Władysława, i utrzymywali dobra K. przez cztery dożywocia; dochód z niej określony był 278 złp. Następnie K. należała do dóbr jezuickich; nabył ją Szydłowski. Dziś Wilczewskich.
SINIAKOWCE,
mylnie Sieniakowce, wś nad bezim. Dopł. Uszki, pow. uszycki, okr. P-ol. Dunajowce (o 18 w.), gm., par. i sąd Mukarów, ma 96 osad, 308 mk., 282 dzies. Ziemi włośc., 2170 dworskiej (z Kużelową), cekiew. W 1565 r. własność Romana Karakiew, następnie jezuickie, poczem Szydłowskich, dziś Wilczewskich. Dr.M.
---
Stempowski St. w swoich wspomnieniach pt. „Pamiętniki” (1870 – 1914); Nakład im. Ossolińskich, Wyd. PAN, Wrocław, 1953 o Kurzelowej pisze tak:
….” wracając kiedyś z Kamieńca do Szebutyhiec i postanowiłem zboczyć trochę z drogi, zajechać do gniazda Wilczewskich, wsi Kurzelowej, i tam zasięgnąć o Marcelim [Wilczewskim – przyp. JiI.Wilczewscy] wiadomości. Na obszarze ogromnych trzech wsi - Kurzelowej, Kurzelówki i Siniakówiec zarówno we wsiach, jak i po polach stały rozrzucone szlacheckie dworki z folwarkami, Rozpytując miejscowych chłopów usłyszałem, że we dworkach tych mieszkają albo Wilczewscy, albo Wacowscy. - "U nas panowie nasi to Wilczewscy i Wacowscy, a co koło niego pan jechał na polu, to pan Franciszka. Innych nie ma!" - Mając taką informację wstąpiłem do pierwszego dworku i dowiedziałem się, że starszy brat Marcelego zmarł na gruźlicę, a że nie było sukcesorów, sprowadził był przed śmiercią Marcelego z zagranicy; i że ten obecnie gospodaruje u siebie w Kurzelówce. Pojechałem tam, że się to już i wieczór zbliżał.(…)
Dowiedziałem się od Wilka, że te trzy wsie są majątkiem pojezuickim, stanowiły ongi własność Komisji Edukacyjnej i były oddane w posiadanie; dziedziczne dwu rodzinom - Wilczewskich i Wacowskich na warunkach wieczystego czynszu wpłacanego na rzecz Komisji Edukacyjnej.
Prawa Komisji przejęte zostały przez rząd rosyjski, a posiadacze zostali wiecznymi czynszownikami rządu. Miało to swoją dobrą stronę, gdyż ów czynsz, którego nie można było skapitalizować i spłacić, wynosił bardzo niewielką sumę w porównaniu z podatkami ziemskimi. Złą wszakże stroną były skrępowania prawne jak w majoratach, mające na celu zabezpieczenie interesów fiskusa. A mianowicie: cały majątek był niepodzielny, stanowił jednostkę prawną, nie mógł być ani sprzedany, ani zastawiony w banku, wszystkie wezwania podatkowe skierowywane były do jednej osoby, uznanej za odpowiedzialnego właściciela. W tych warunkach mogły się dokonywać tylko działy nieformalne, rodzinne. Zawierać związki małżeńskie musiały te dwa rody tylko pomiędzy sobą - coś w rodzaju stada jeleni pod zamkiem w Raperswilu, najstarszego w Europie i rozradzającego się samo w sobie. Musiał panować w tej podwójnej rodzinie i silny nacisk moralny, gdyż gdyby się zdarzył, jaki utracjusz lub zgoła łotr, to za niego odpowiadaliby pieniężnie inni”…
***
W innym opracowaniu pt.”ZIEMIA MALBORSKA. KULTURA LUDOWA” (Wydawnictwo Instytutu Bałtyckiego, Serja: Balticum, Zeszyt 6, Toruń 1933), ks. Władysław Łęga pisze:
(….)
Pamiątki polskie
Z czasów dawnej Rzeczypospolitej zachowało się tu sporo pamiątek polskich, będących pomostem między dzisiejszą a dawniejszą kulturą polską na tych obszarach.
Cały szereg kościołów, zburzonych przez Szwedów, został za dawnej Rzeczypospolitej odbudowany, szczególnie zaś urządzenie wewnętrzne jak ołtarze, ławki, chrzcielnice, monstrancje, kielichy i.t.p. są dziełem ofiarności polskiej z czasów przedrozbiorowych. Nie miejsce tu szczegółowo temi sprawami się zajmować, wymienię jednak choć kilka takich zabytków.
W kościele w Sztumie jest płyta grobowa z postacią wojewody malborskiego Czemy,
w Kiszporku monstrancje z orzełkami polskiemi,
w Kalwie epitafja Kalksteinów, Wałdowskich, Wilczewskich,
w Pozolii nagrobek X.Kazimierza Szczepańskiego,
w Postolinie dzwon z herbem „trzy radła”, fundowany przez Wilczewskich, kielich z herbem Leliwa, monstrancja z orzełkiem polskim i herbem „topór” Wałdowskich i in.,
w Starymtargu pacyfikał, monstrancja i kielichy z godłami Rzeczypospolitej,
w Tychnowach herby i nagrobki Korytowskich i dużo innych przedmiotów poczęści opisanych przez Schmida [53 i 54], częściowo zaś czekających na rozpatrzenie i przypomnienie światu, że tu ziemia polska i kultura polska.
***
zaś współcześnie o cmentarzu w Kalwie, Mirosław Pisarkiewicz, w swoim opracowaniu pt.: „CMENTARZ PRZYKOŚCIELNY W KALWIE”podaje:
… „Kalwa jest niewielką wsią leżącą ok. 12 km na południe od Malborka. W miejscowości znajduje się gotycki kościół pod wezw. Marii Magdaleny. (….) Wewnątrz świątyni, na prawo od wejścia, pod chórem umieszczono wspaniałą tablicę z portretami trumiennymi mężczyzny w stroju polskim (najprawdopodobniej członek rodu Kalkstein o imieniu na literę K) i kobiety. Wysokiej klasy portrety wykonano najprawdopodobniej w XVII wieku.
Nad i pod portretami zamocowano sześć malowanych tabliczek z herbami z klejnotami. Ręcznie pisana historia kościoła wisząca w kruchcie informuje, że są to portrety i herby dobrodziejów – fundatorów z rodów Wałdowskich, Wilczewskich i Kalksteinów.
(…)
Portrety trumienne w Kalwie (fot. Janusz Wilczewski)
Fragment tablicy z Kalwy - dolny rząd herbów:
Zaremba odm. (?), Trzy Radła odm. (rodu Wilczewskich?), ?, ?
(…)
***
Wojciech Kętrzyński w swojej publikacji pt. „O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżacki” – wyd. Lwów 1882, pisze:na str. 196:
…”1535. Jakób Kruszyński (Krossinski) w Wilczewie, którego część nabył od Łazarza Wilczewskiego”….
na str. 203 - 205 wspomina, że w późniejszych czasach, czyli po 1596 roku w Pomezanii książęcej mieszkają polskie rodziny w tym:
…”Wilczewscy (Sudek) w Watlewie (Badeln), Babkach, Gulbiu i Januszewie”…
***
„Taryfy oryginalne prowincyi Pruskiej, secundum abiurata, anni 1682-DI” w części dotyczącej województwa Chełmińskiego podane jest:…”Choyno
JMP. Wilczewski od zagrodników - 4 - - 16 -…”
zaś w części dotyczącej dóbr woj. Malborskiego stoi:
…”Klecewo
Pani Wilczewska similiter - 4 - ….
…Wilczewo
Pan Wilczewski od 2 ogrodników i karczmy - 12 - „…
Wielkości są podane w groszach.
***
W „Wykazie Gmin, Wsiów, dymów i Dziedziców w Obwodzie Lipnowskim. w Biórze Komissarza Woiewódzkiego w tenże Obwód Delegowanego sporządzony i Autorowi kommunikowany w roku 1825” w pozycji oznaczonej nr 38 stoi:| Numer ciągły | Nazwiska | Liczba dymów | Imiona i Nazwiska Dziedziców | |
| Gmin | Wsiów | |||
| 38 | Jastrzębie | Jastrzębie Rumun: dito |
13 33 |
Mateusz Wilczewski |
vide poniższy wykaz
***
Józef Krzepela em. Sędzia Apelacyjny w „Rody ziem Pruskich” wyd. Kraków; wyd.Skład Główny w Księgarniach Geberthnera i Wolfa; 1927 podaje:str. 244
Wilczewski – 13, 50, 53, 123, 136, 137, 138, 139, 142, 151, 173.
str. 13
Chojno (Fichtenwald) brod. P. Mszano
1570 (p. Brodnica) Choiński, Jaworski, Lisicki (Lysziczki), Piątkowski, - 1682 Będkowski, Mazowiecki, Wilczewski, Ba Beklewski, 1731 Bąndkowski, Swirczawski, 1786 Brochowicz h.wł (Ż) (v. Brauchitsch), 1803 Chlebowski, 1806 Nostitz-Bąkowski, gn. Choińskich h…. p.Jeske (Ż) (Kl 203)
str. 50
Lipiny (Liedkesfelde) św. p. Serock
1649 Oslowski. – Ba Tucholka, 1747 Wilczewski, 1765 Jezierski
str. 53
Łąkie niemieckie (D.Lonk) św. p. Świekatowo;
1570 (p.Serock) Niemojewski, - 1648 panny Bysławskie, Ba Tucholka, 1747 Wilczewski, 1765 Jezierski
str. 123
Baumgart – Bągart i Kl. Baumgart – Namirowo in. Wielki Bagart, p. Sztum
1527 Trebnitz-Piecewskiemu (Kl.200) – 1682 (Bamgart) Biewiesciński. - SS. 1772 Rozstrzmbowski, Wilczewska, 1804 Łyskowski, Ba Kłobuchowski, 1784 Łyskowski, 1804 syn
str. 136
Gulbien – Gulb sus.
17.18. w. Glinowieccy, Sudek-Wilczewscy (Kl.203-5)
str. 137, 138
Hintersee – Zajezierze szt.
SS. przed 1500 Pomierscy, Venediger, przed 1600 Kostka Von Stangenberg, 1710 Konopacki, 1772 Wilczewski, Ba z Konopackich Kruszyńska, 1779 syn, 1755 Wilczewski, 1776 syn, 1803 Wałdowski
str. 139
Januschau – Januszewo sus,
za:Marienburg.pl
17.18 w. Ostrowcy, Wilczewscy (Kl. 203-5).
str. 142
Klecewo szt.
1570 (Kleczewo) a mansis poss. – 1682 (Klecewo) Kalkstein, Wilczewski. – Ba Kalkstein, 1740 syn, 1767 wnuk, 1790 prawnuk, po nim praprawnuk.
str. 151
Micherau – Michorowo szt.
za: R.Połczyńskim i Marienburg.pl
1570 – Schmulcz. – SS. 1592 Schmolz, Michorowski, 1804 Wilczewski, - 1682 Konopacki. Ba Kruszyński, 1739 syn, 1755 Wilczewski, 1775 synowie. Gn. Michorowskich in. Michorzewskich h.wł. (Ns) p.Schmoltz (Kl.196)
str. 173
Wilczewo szt.
1682 Wilczewski, SS… Sudek-Wilczewski; Ba 1774 Wilczewski, 1804 Łyskowski; gn. Wilczewskich h.Trzyradła p.Sudek
***
„ADELIGER GRUNDBESITZ IN WESTPREUßEN 1700-1800”http://home.foni.net/~adelsforschung2/preuss.htm
podaje:
(…)
CHELMONIE (Colmansfeld), Kreis Michelau, Westpreußen [Besitzer: v.Bialoblocki, v.Kurnatowski, v.Jaskulecki, v.Meysner, v.Thokarski, v.Pawlowski, v.Ostrowicki, v.Bialoblocki, v.Wilczewski, v.Lipinski]
(…)
DEUTSCH-LONK, Kreis Konitz, Westpreußen [Besitzer: v.Tucholka, v.Wilczewski, v.Jezierski, v.Plaskowski]
GRODZICZNO, Kreis Michelau, Westpreußen [Besitzer: v.Polenz, v.Bakowski, v.Nostitz-Bakowski, v.WILCZEWSKI, v.Orlowski, v.Paprocki]
(…)
HINTERSEE, Kreis Stuhm, Westpreußen [Besitzer: v.Kruszynski, v.Komopacki, v.WILCZEWSKI, v.Waldowski, Grafen v.Sierakowski, v.Orlowski, v.Szeliski, v.Wyczechowski, v.Bialoblocki]
(…)
IWANKI (Iwanken, Adlig-Iwanken), Kreis Michelau, Westpreußen [Besitzer: v.Polenz, v.Bakowski, v.WILCZEWSKI, v.Dzialynski, Grafen v.Malachowski, Fürsten von Sulkowski, v.Goddentow]
(…)
KLECEWO, Kreis Stuhm, Westpreußen [Besitzer: v.Kuberski, v.Kalkstein, v.WILCZEWSKI, v.Pawlowski]
(…)
KLEIN-PULKOWO (Polkau), Kreis Michelau, Westpreußen [Besitzer: v.Goniprowski, v.Gielwonowski, v.Orlowski, Tyszkiewicz, Gabszewicz, v.Malecki, v.Kozycki, v.WILCZEWSKI]
(…)
KLONOWKEN, Kreis Preußisch-Stargard, Westpreußen [Besitzer: v.Kalkstein, v.WILCZEWSKI, v.Rembielinski v.Kczewski, v.Kuberski, v.Grabczewski]
(…)
LOWINNECK, Kreis Konitz, Westpreußen [Besitzer: v.Tucholka, v.WILCZEWSKI, v.Jezierski, v.Plaskowski]
(…)
LUBANIE, Kreis Konitz, Westpreußen [Besitzer: v.Tucholka, v.WILCZEWSKI, v.Jezierski]
(…)
MICHERAU (Michorowo), Kreis Stuhm, Westpreußen [Besitzer: v.Kruszynski, v.WILCZEWSKI, v.Kochanowski, v.Chrzastowski, v.Orlowski]
(…)
MIRANEN (Mirahnen, mit Ramsen), Kreis Stuhm, Westpreußen [Besitzer: v.Kruszynski, v.Korytowski, v.WILCZEWSKI, v.Chrzastowski, v.Orlowski, v.Waldowski]
(…)
MONTKEN, Kreis Stuhm, Westpreußen [Besitzer: v.Steffens, v.WILCZEWSKI, v.Jasinski, v.Orlowski]
(…)
MOSGOWO (Mosgau), Kreis Michelau, Westpreußen [Besitzer: v.WILCZEWSKI, v.Bartochowski, v.Kuczborski, v.Kaweczynski, v.Bagniewski]
(…)
ORLE (mit Gartschin), Kreis Stargard, Westpreußen [Besitzer: v.Tucholka, v.Trembecki, v.Brochwotz-Trembecki, Cowle, v.WILCZEWSKI, v.Wiecki, v.Wyczechowski]
(…)
OSTRACZEWO, Kreis Michelau, Westpreußen [Besitzer: v.Polenz, v.Bakowski, v.WILCZEWSKI]
(…)
SADLUKI (Sadluken), Kreis Stuhm, Westpreußen [Besitzer: v.Kruszinski, v.Korytowski, v.WILCZEWSKI, v.Waldowski, v.Chrzastowski, v.Kleszczinski, v.Piwnicki]
(…)
***
Chełmonie od Wilczewskich 14.05.1805 kupuje Bartolomeusz Pażątka Lipiński +1818 i przekazuje jako wiano 1.06.1813 córce Tekli (1792-1850) i jej mężowi Franciszkowi h.Habdank Paliszewskiemu (1779- 1849) sędziemu Trybunału Bydg. Chełmonie mieli do 13.12.1839za:kwerenda Paliszewski Mirosław;
***
Jacek Bublewicz za „DER ADEL UND DER ADLIGE GRUNDBESITZ IN POLNISCH-PREUßEN ZUR ZEIT DER PREUßISCHEN BESITZERGREIFUNG” Maxa Bär’a podaje:„Auszüge aus den Grund- und Hypothekenbüchern des Kreises Konitz (….)
1268. Deutsch-Lonk, Kr. Schwetz.
Ignaz v. Tucholka; seit 1747 Valentin v. Wilczewski; seit 1765 Kasimir v. Jezierski. - Hyp.: Brigitta geb. v. Pląskowska, Frau des Kasimir v. J.
(….)
1318. Lowinneck, Kr. Schwetz, mit der Neusasserei Lipini, jetzt zu Liedkesfelde. Ignatius v. Tucholka; seit 1747 Joseph v. Wilczewski; seit 1760 dessen Bruder Valentin v. Wilczewski.; seit 1765 Kasimir v. Jezierski. - Hyp.: Brigitta geb. v. Pląskowska, Frau des Kasimir v. J.
(…)
1319. Lubanie, jetzt zu Liedkesfelde, Kr. Schwetz. Ignatius v. Tucholka; seit 1747 Valentin v. Wilczewski; seit 1765 Kasimir v. Jezierski. Vgl. Lowinneck Nr. 1318.
(…)
***
W „Wykazie majętności większych i ich właścicieli w powiecie brodnickim w czwartym dziesięcioleciu naszego wieku” tj. z roku 1887 stoi:…”86. Wądzyń, 582 ha. Właściciel Wilczewski”…
---
„Wyszukiwanie ogólne opisów zespołów i jednostek archiwalnych
Inwentarz
(…)
sygnatura: 10/10/0/4709
tytuł i daty: Fiskus wider Gutsbesitzer v. Wilczewski zu Wondzyn wegen eines auf Wondzyn eingetragenen Kapital fur das Benediktinerinnenkloster zu Thorn.; 1827-1838
hasła indeksu: Kwidzyn
opis: dokumentacja aktowa; ; ; poszyt; stan dobry; ; ; ; niemiecki; ; ; ; Abt.181/6237; ; ; ; -; -;
sygnatura: 10/10/0/4710
tytuł i daty: Fiskus wider Gutsbesitzer v. Wilczewski zu Wondzyn wegen eines auf Wondzyn eingetragenen Kapital fur das Benediktinerinnenkloster zu Thorn vol.2; 1827-1838
hasła indeksu: Kwidzyn
opis: dokumentacja aktowa; ; ; poszyt; stan dobry; ; ; ; niemiecki; ; ; ; Abt.181/6238; ; ; ; -; -;
sygnatura: 10/10/0/4711
tytuł i daty: Fiskus wider Gutsbesitzer v. Wilczewski wegen eines auf Wondzyn eingetragenen Kapital fur das Benediktinerkloster zu Thorn vol.3; 1836-1837
hasła indeksu: Kwidzyn
opis: dokumentacja aktowa; ; ; poszyt; stan dobry; ; ; ; niemiecki; ; ; ; Abt.181/6239; ; ; ; -; -;
sygnatura: 10/10/0/5011
tytuł i daty: Fiskus wider Gutsbesitzer v. Wilczewski zu Wondzyn wegen Subhastation der Gczynschen Guter und Wahrnehmung der Forderungen der evangel. Kirche zu Goldau.; 1826-1828
hasła indeksu: Kwidzyn
opis: dokumentacja aktowa; ; ; poszyt; stan dobry; ; ; ; niemiecki; ; ; ; Abt.181/6236; ; ; ; -; -;
za: Archiwa Państwowe: Bazy danych - http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/
***
Trzeba jeszcze wspomnieć o jeszcze jednej krainie, w której osiedlili się Wilczewscy. To WOŁYŃ.
Ich miejsce zamieszkania to miejscowości leżące w powiecie łuckim (Łuck) a mianowicei: Łokacze, Lubcze gm. Szczurzyn, Sokól i Wiszenki gm. Rożyszcze, Myszyn czy Hubin w gminie Czaruków….
KOPACZÓWKA
Wilczewski Władysław r. ok. 1905 - syn Józefa i Katarzyny.
MATOSZÓWKA
Wilczewski Jan, żona Marianna Toczko.
Wilczewski Mateusz, żona Agata Wierzbicka, dzieci: Waleria, Józef, Anna, Maria.
OZDÓW
Wilczewska Anna & Faustyn Wickiewicz
WÓLKA SADOWSKA
Wilczewska Antonina, matka Marcelego
Wilczewska(I.N.) - ciotka Pawła Wilczewskiego
Wilczewski Jakub, żona Natalia z Mochebrodów, dzieci: Stanisław, Józef, piotr
Wilczewski Leon
Wilczewski Marceli, żona Antonina z Kołodyńskich
Wilczewski Marian, żona Agata z Jędrzejewskich, dzieci: Janina, Tadeusz
Wilczewski Paweł, żona Franciszka z Romankiewiczów, dzieci: Antoni, Jadwiga
LUBCZA
Wilczewski Antoni s. Tadeusza – 1695r., 1768
DWORZEC
Wilczewski Feliks, żona Helena Chmielewska, dzieci: Irena.
***
Interesująco wygląda geografia zamieszkiwania Wilczewskich na zachód od Wisły – patrz poniższa Tabela Trzeba też obiektywnie stwierdzić, że rozpoznanie genealogiczne mieszkających tam Wilczewskich jest bardzo małe. Nie mniej jesteśmy w posiadaniu, co prawda niepełnych, ale zawsze, kilkunastu genealogii Wilczewskich z tego rejonu.Tabela
MIEJSCE ZAMIESZKIWANIA WILCZEWSKICH PRZED ICH EMIGRACJĄ
| LP | Miejscowość | Powiat/ Gmina aktualnie |
Zamieszkanie od roku |
Zamieszkanie do roku | Miejscowość w Słowniku Sulimierskiego tom/strona |
Liczba osób |
| 1 | Cienin | Słupca | 1792 | I/689 | 7 | |
| 2 | Dziedzice | Słupca | 1856 | 1863 | II/270 | 21 |
| 3 | Dolany | Słupca | 1815 | 1838 | II/94 | 11 |
| 4 | Jaroszyn | Słupca | 1805 | 1861 | III/462 | 24 |
| 5 | Konski | gm.Kiszewo | 1867 | 12 | ||
| 6 | Ląd | Słupca | 1792 | 1868 | V/107 | 8 |
| 7 | Lądek | gm.Ląd | 1763 | 1855 | V/108 | 6 |
| 8 | Lisewo | 1872 | 25 | |||
| 9 | Lindu | 1819 | 1825 | V/236 | 13 | |
| 10 | Lipno | 1815 | ||||
| 11 | Marcewek | Słupca | 1831 | VI/103 | 1 | |
| 12 | Niewieścin | Świecie | 1855 | 1859 | VII/134 | 3 |
| 13 | Okonin | Grudziądz | 1711 | 1717 | VII/431 | 4 |
| 14 | Pruszcz | Świecki | 1822 | IX/104 | 1 | |
| 15 | Radzymin Chełm. | Wabrzeźno | 1712 | 1740 | IX/480? | 3 |
| 16 | Rogóźno | Grudziądz | 1731 | 1804 | IX/675 | 4 |
| 17 | Supominek | Świecki | 1862 | XI/77 | 20 | |
| 18 | Szynwałd | 1759 | XII/121… | 5 | ||
| 19 | Topolno | Świecki | 1843 | XII/396… | 16 | |
| 20 | Wielodwór | Słupca | 1778 | 1817 | XIII/358 | 12 |
| 21 | Zastruże | Konin | 1859 | XIV/453 | 19 |
Współczesny badacz dziejów szlachty, Adam A. Pszczółkowski, w swoim opracowaniu pt.: „SZLACHTA ZIEMI WISKIEJ” także wspomniał o Wilczewskich:
… „Ziemia Wiska miała obszar 1420 km2. Były to północno-wschodnie krańce Mazowsza, sięgające aż po Puszczę Dybła i biebrzańskie błota. Innymi słowy - kompletne odludzie. W skład tej ziemi wchodziły 3 powiaty: wiski, radziłowski i wąsoski, ze stolicami w grodach książęcych (królewskich): Wizna, Radziłów i Wąsosz. Obejmowały one w sobie następujące parafie: Białaszewo, Burzyn, Drozdowo, Grabowo, Grajewo, Jedwabne, Niedźwiadna, Przytuły, Radziłów, Słucz, Wąsosz, Wizna oraz części parafii Dobrzyjałowo, Piątnica i Romany.
Ziemia Wiska zamieszkała była głównie przez drobną szlachtę. Największe majątki drobnoszlacheckie znajdowały się na terenie parafii Grajewo. (…) Spośród miejscowych rodów większe znaczenie mieli Grajewscy, Jeziorkowscy, Kuberscy, Ławscy (aż do czasu ich emigracji do Inflant w 1680 roku), Szczuki, Wagi oraz niektóre gałęzie Kossakowskich.
W XVIII wieku nabyli tu ogromne majątki, a za tym i znaczenie Wilczewscy herbu Trzy Radła z Prus pochodzący….
***
Na koniec warto zwrócić uwagę na aktualne miejsca zamieszkania osób o nazwisku Wilczewski, których w 1990 roku było aż 4329 osób.W 1990 roku ich rozmieszczenie geograficzne przedstawiało się w poszczególnych województwach następująco:
| 1. Warszawskie: 144, | 23. Łódzkie: 31, |
| 2. Bielsko Podlaskie: 8, | 24. Olsztyńskie: 194, |
| 3. Białostockie: 591, | 25. Opolskie: 14, |
| 4. Bielsko Biała: 12, | 26. Ostrołęckie: 158, |
| 5. Bydgoskie: 183, | 27. Pilskie: 39, |
| 6. Chełmskie: 36, | 28. Piotrkowskie: 2, |
| 7. Ciechanowskie: 78, | 29. Płockie: 15, |
| 8. Częstochowskie: 12, | 30. Poznańskie: 83, |
| 9. Elbląskie: 181, | 31. Przemyskie: 2, |
| 10. Gdańskie: 694, | 32. Rzeszowskie: 5, |
| 11. Gorzowskie: 67, | 33. Siedleckie: 25, |
| 12. Jelenio Górskie: 31, | 34. Słupskie: 65, |
| 13. Kaliskie: 7, | 35. Suwalskie: 415, |
| 14. Katowickie: 74, | 36. Szczecińskie: 80, |
| 15. Kieleckie: 20, | 37. Tarnobrzeskie: 9, |
| 16. Konińskie: 133, | 38. Tarnowskie: 5, |
| 17. Koszalińskie: 49, | 39. Toruńskie: 369, |
| 18. Krakowskie: 4, | 40. Wałbrzyskie: 47, |
| 19. Legnickie: 27, | 41. Włocławskie: 43, |
| 20. Leszczyńskie: 6, | 42. Wrocławskie: 75, |
| 21. Lubelskie: 49, | 43. Zamojskie: 34, |
| 22. Łomżyńskie: 153, | 44. Zielono Górskie: 40. |
vide poniższa mapa:
Rok 2002
Wilczewski 2295,Wilczewska 2396
Razem = 4691 w 1990 roku było 4329 czyli przybyło w ciągu 12 lat 362 Wilczewskich. Przyrost od 1990 roku wynosi około 30 Wilczewskich rocznie.
M = Male = mężczyźni, F = Female = kobiety
|
Pow. Bolesławiec, WrBo: M. 2, F. 1, = 3 Pow. Dzierżoniów, WrDz: M. 6, F. 7, = 13 Pow. Głogów, WrGł: M. 2, F. 2, = 4 Pow. Jawor, WrJa: M. 1, F. 1 = 2 Pow. Lubin, WrLi: M. 2, F. 1 = 3 Pow. Lwówek Śląski, WrLw: M. 6, F. 4 = 10 Pow. Oława, WrOł: M. 1, F. 1 = 2 Pow. Polkowice, WrPo: M. 1, F. 2 = 3 Pow. Świdnica, WrŚw: M. 11, F. 13 = 24 Pow. Wrocław, WrWr: M. 2, F. 0 = 2 Pow. Wałbrzych, WrWa: M. 0, F. 2 = 2 Pow. Ząbkowice Śląskie, WrZą: M. 3, F. 5 = 8 Jelenia Góra, WrmJG: M. 4, F. 5 = 9 Legnica, WrmLe: M. 8, F. 5 = 13 Walbrzych, WrmWa: M. 7, F. 7 = 14 Wrocław, WrmWr: M. 24, F. 33 = 57 |
Pow. Aleksandrów Kujawski, ToAl: M. 6, F. 8 = 14 Pow. Brodnica, ToBr: M. 8, F. 10 = 18 Pow. Bydgoszcz, ToBy: M. 9, F. 12 = 21 Pow. Chełmno, ToCh: M. 13, F. 13 = 26 Pow. Golub-Dobrzyń, ToGD: M. 41, F. 35 = 76 Pow. Grudziądz, ToGr: M. 16, F. 10 = 26 Pow. Inowrocław, ToIn: M. 8, F. 6 = 14 Pow. Lipno, ToLi: M. 8, F. 5 = 13 Pow. Rypin, ToRy: M. 1, F. 3 = 4 Pow. Sępólno Krajeńskie, ToSę: M. 5, F. 2 = 7 Pow. Świecie, ToŚw: M. 11, F. 7 = 18 Pow. Toruń, ToTo: M. 6, F. 16 = 22 Pow. Tuchola, ToTu: M. 4, F. 3 = 7 Pow. Wąbrzeźno, ToWą: M. 13, F. 11 = 24 Bydgoszcz, TomBy: M. 35, F. 44 = 79 Grudziądz, TomGr: M. 23, F. 25 = 48 Toruń, TomTo: M. 56, F. 68 = 124 Włocławek, TomWł: M. 12, F. 11 = 33 |
|
Pow. Biłgoraj, LuBg: M. 4, F. 3 = 7 Pow. Chełm, LuCh: M. 9, F. 16 = 25 Pow. Hrubieszów, LuHr: M. 5, F. 6 = 11 Pow. Krasnystaw, LuKs: M. 2, F. 2 = 4 Pow. Kraśnik, LuKr: M. 6, F. 7 = 13 Pow. Łęczna, LuŁę: M. 0, F. 2 = 2 Pow. Łuków, LuŁu: M. 0, F. 3 = 3 Pow. Lublin, LuLu: M. 5, F. 0, = 5 Pow. Parczew, LuPa: M. 0, F. 1 = 1 Pow. Ryki, LuRy: M. 3, F. 2 = 5 Pow. Świdnik, LuŚw: M. 1, F. 1 = 2 Biała Podlaska, LumBP: M. 2. F. 2 = 4 Chełm, LumCh: M. 2. F. 1 = 3 Lublin, LumLu: M. 16. F. 26 = 42 Zamość, LumZa: M. l0. F. 11 = 21 |
Pow. Gorzów Wlk., ZGGo: M 10, F. 9 = 19 Pow. Nowa Sól, ZGNS M. 3, F. 3 = 6 Pow. Słubice, ZGSł: M. 2, F. 2 = 4 Pow. Strzelce Krajeńskie, ZGSD: M. 2, F. 1 = 3 Pow. Żagań, ZGŻg: M. 13, F. 17 =30 Pow. Żary, ZGŻr: M. 3, F. 2 = 5 Gorzów Wielkopolski, ZGmGo: M. 14, F. 15 =29 |
|
Pow. Łęczyca, ŁoLę: M. 2, F. 2= 4 Pow. Opoczno, ŁoOp: M. 2, F. 2 = 4 Pow. Pabianice, ŁoPb: M. 2, F. 1 = 3 Pow. Zgierz, ŁoZg: M. 6, F. 8 = 14 Łódź, ŁomŁo: M. 7, F. 7 = 14 |
Pow. Kraków, KrKr: M. l, F. 2 =3 Pow. Olkusz, KrOl: M. l, F. 1 = 2 Pow. Oświęcim, KrOś: M. 2, F. 2 = 4 Pow. Sucha Beskidzka, KrSu: M. 3, F. 4 = 7 Pow. Wadowice, KrWa: M. 3, F. 0 = 3 Nowy Sącz, KrmNS: M. 3. F. 1 = 4 Tarnów, KrmTa: M. l, F. 1 = 2 |
|
Pow. Ciechanów, WaCi: M. 11, F. 12 = 23 Pow. Garwolin, WaGa: M. 2, F. 1 = 3 Pow. Legionowo, WaLe: M. 3, F. 3 = 6 Pow. Maków Mazow., WaMa: M. 30, F. 32 = 62 Pow. Mińsk Mazowiecki, WaMi: M. 3, F. 2 = 5 Pow. Mława, WaMł: M. 2, F. 3 = 5 Pow. Nowy Dwór Mazow., WaND: M. 5. F. 2 =7 Pow. Ostrołęka, WaOł: M.4, F. 6 = 10 Pow. Ostrów Mazowiecka, WaOw: M. 36, F. 40, = 76 Pow. Otwock, WaOt: M.4, F. 5 = 9 Pow. Piaseczno, WaPi: M. l, F. 1 = 2 Pow. Płońsk, WaPo: M. 7, F. 3 = 10 Pow. Pruszków, WaPr: M. l, F. 2 = 3 Pow. Pułtusk, WaPu: M. 6, F. 7 = 13 Pow. Warszawa, WaWa: M 53, F. 70 = 123 Pow. Warszawa, WaWZ: M. l, F. 2 = 3 Pow. Węgrów, WaWę: M. l, F. 2 = 3 Pow. Wołomin, WaWo: M. 7, F. 7 = 14 Pow. Wyszków, WaWy: M.0, F. 1 = 1 Pow. Żuromin, WaŻu: M.0, F. 1 = 1 Ostrołęka, WamOł: M. 5, F. 6 = 11 Płock, WamPc: M.4, F. 2 = 6 Siedlce, WamSd: M. 5, F. 2 = 7 |
Pow. Brzeg, OpBr: M. 2, F. 5 = 7 Pow. Kędzierzyn Koźle, OpKK M. 2, F. 2 = 4 Pow. Nysa, OpNy: M. l, F. 1 = 2 Opole, OpmOp: M. 4, F. 5 = 9 |
|
Pow. Mielec, RzMi: M. 2, F. 1 = 3 Pow. Przemyśl, RzPm: M. l, F. 1 = 2 Pow. Stalowa Wola, RzSW: M. 5, F. 6 = 11 Pow. Strzyżów, RzSż: M. 5, F. 8 = 13 |
Pow. Augustów, BsAu: M. 48, F. 55 = 103 Pow. Białystok, BsBs: M. 141, F. 151 = 292 Pow. Bielsk Podlaski, BsBI: M. 9, F. 7 = 16 Pow. Grajewo, BsGr: M. 18, F. 20 = 38 Pow. Hajnówka, BsHa: M. 8, F. 10 = 18 Pow. Kolno, BsKo: M. 9, F. 12 = 21 Pow. Łomża, BsŁo: M. 5, F. 14 = 19 Pow. Mońki, BsMo: M. 35, F. 34 = 69 Pow. Sejny, BsSe: M. 5, F. 6 = 11 Pow. Siemiatycze, BsSi: M. 2 F. 4 = 6 Pow. Sokółka, BsSo: M. 49, F. 62 = 111 Pow. Suuwałki, BsSu: M. 20, F. 23 = 43 Pow. Wysokie Mazowieckie, BsWy: M. 2, F. 2 = 4 Pow. Zambrów, BsZa: M. 23, F. 15 = 38 Białystok, BsmBs: M. 103, F. 105 = 208 Łomża, BsmŁo: M. 19, F. 15 = 34 Suuwałki, BsmSu: M. 44, F. 50 = 94 |
|
Pow. Bytów, GdBy: M. l, F. 6 = 7 Pow. Chojnice, GdCh: M. 9, F. 12 = 21 Pow. Człuchów, GdCz: M. l, F. 2 = 3 Pow. Pruszcz Gdański, GdGd: M. 29, F. 20 = 49 Pow. Kartuzy, GdKa: M. 106, F. 88 = 194 Pow. Kościerzyna, GdKo: M. 21, F. 20 = 41 Pow. Kwidzyn, GdKw: M. 15, F. 13 = 28 Pow. Lębork, GdLę: M. 6, F. 9 = 15 Pow. Malbork, GdMa M. 19, F. 23 = 42 Pow. Nowy Dwór Gdański, GdND: M. 2, F. 2 = 4 Pow. Pucki, GdPu: M. 5, F. 8 = 13 Pow. Słupsk, GdSł: M. 4, F. 2 = 6 Pow. Starogard Gdański, GdSg: M. 13, F. 11 = 24 Pow. Tczew, GdTc: M. 35, F. 37 = 72 Pow. Wejcherowo, GdWe: M. 49, F. 47 = 96 Pow. Sztum, GdSz: M. 5, F. 5 = 10 Gdańsk, GdmGd M. 74, F. 83 = 157 Gdynia, GdmGn: M. 47, F. 54 = 101 Słupsk, GdmSł: M. 3, F. 8 = 11 Sopot, GdmSo: M. 5, F. 4 = 9 |
Pow. Będzin, KaBę:.M. l, F. 1 = 2 Pow. Bielsko-Biała, KaBi: M. 2, F. 1 = 3 Pow. Częstochowa, KaCz: M. 3, F. 2 = 5 Pow. Tarnowskie Góry, KaTG: M. 3. F. 2 =5 Pow. Bieruń i Lędziny, KaBL: M. 3, F. 1 = 4 Pow. Wodzisław Śląski, KaWo: M. l, F. 2 = 3 Pow. Zawiercie, KaZa: M. 3, F. 2 = 5 Pow. Żywiec, KaŻy: M. 2, F. 3 = 5 Bytom, KamBy: M. 3, F. 2 = 5 Częstochowa, KamCz: M. 3, F. 1 = 4 Dąbrowa Górnicza, KamDG: M. 3, F. 5 = 8 Gliwice, KamGl: M. 2. F. 2 = 4 |
|
Jastrzębie Zdrój, KamJs: M. 0, F. 1 = 1 Jaworzno, KamJw: M. 5, F. 0 = 5 Katowice, KamKa: M. l, F. 1 = 2 Mysłowice, KamMł: M. 8, F. 2 = 10 Rybnik, KamRy: M. 2, F. 2 = 4 Siemianowice Śląskie, KamSi: M. l, F. 2 = 3 Sosnowiec, KamSo: M. 5, F. 5 = 10 Tychy, KamTy: M. 5, F. 3 = 8 Zabrze, KamZb: M. 5, F. 6 = 11 |
Pow. Pińczów, KiPi: M. 0, F. 1 = 1 Pow. Sandomierz, KiSa: M. 13, F. 7 = 20 Pow. Skarżysko Kam., KiSk: M. 7, F. 6 = 13 Kielce, KimKi: M. 2, F. 0. = 2 |
|
Pow. Braniewo, OlBr: M. 12, F. 12 = 24 Pow. Działdowo, OlDz: M. 21, F. 20 = 41 Pow. Elbląg, OlEI: M. 9, F. 19 = 28 Pow. Ełk, OlEł: M. 30, F. 27 = 57 Pow. Giżycko, OlGi: M. 12. F. 14 = 26 Pow. Iława, OlIł: M. 26, F. 24 = 50 Pow. Kętrzyn, OIKę: M. 5, F. 8 = 13 Pow. Lidzbark Warm., OlLi: M. 6, F. 5 = 11 Pow. Mrągowo, OlMr: M. 7, F. 10 = 17 Pow. Nidzica, OlNi: M. l, F. 1 = 2 Pow. Nowe Miasto Lub., OINM: M. 21, F. 13 = 34 Pow. Olecko, OlOG: M. 6, F. 9 = 15 Pow. Olsztyn, OlOl: M. 20, F. 14 = 34 Pow. Ostróda, OIOs M. 16, F. 16 = 32 Pow. Pisz, OlPi: M. 11, F. 13 = 24 Pow. Szczytno, OlSz: M. 6, F. 4 = 10 Pow. Gołdap, OlGo: M. 23, F. 27 = 50 Pow. Węgorzewo, OlWę: M. 2, F. 1 = 3 Elbląg, OlmEI: M. 17, F. 16 = 33 Olsztyn, OlmOl: M. 37, F. 33 = 70 |
Pow. Czarnków, PoCT: M. 2, F. 2 = 4 Pow. Gniezno, PoGn M. 5, F. 6 = 11 Pow. Koło, PoKl: M. 2, F. 4 = 6 Pow. Konin, PoKn: M. 10, F. 10 = 20 Pow. Międzychód, PoMi: M. 3, F. 0 = 3 Pow. Ostrów Wlkp. PoOt: M. 2, F. 2 = 4 Pow. Piła, PoPi: M. 3, F. 3 = 6 Pow. Poznań, PoPo: M. 8, F. 11 = 19 Pow. Słupca, PoSł: M. 33, F. 29 = 62 Pow. Śrem, PoŚm: M. 4. F. 3 = 7 Pow. Turek, PoTu: M. 7, F. 5 = 12 Pow. Września, PoWr: M. 10, F. 7 = 17 Pow. Złotów, PoZł: M. 5, F. 6 = 11 Kalisz, PomKa: M. 0, F. 1 = 1 Konin, PomKn: M. 17, F. 17 = 34 Leszno, PomLe: M. l, F. 2 = 3 Poznań, PomPo: M. 24, F. 23 = 47 |
|
Pow. Choszczno, SzCh: M. 3, F. 1 = 4 Pow. Drawsko Pomorskie, SzDr: M. 6, F. 5 = 11 Pow. Goleniow, SzGo: M. 3, F. 1 = 4 Pow. Gryfice, SzGc: M. 4, F. 3 = 7 Pow. Gryfino, SzGn: M. 3, F. 6 = 9 Pow. Kamień Pomorski, SzKa: M. 0, F. 1 = 1 Pow. Kołobrzeg, SzKb: M. 6, F. 4 = 10 Pow. Koszalin, SzKs: M. 4, F. 2 = 6 Pow. Police, SzPo: M. 2, F. 4 = 6 Pow. Sławno, SzSł: M. 7, F. 11 = 18 Pow. Szczecinek, SzSk: M. 2, F. 3 = 5 Pow. Świdwin, SzŚd: M. 1. F. 1 = 2 Pow. Wałcz, SzWa:M. 13, F. 10 = 23 Koszalin, SzmKs:M.5, F. 5 = 10 Szczecin, SzmSz:M.24, F. 22 = 46 |
A tak wygląda rozmieszczenie Wilczewskich wg strony http://www.moikrewni.pl/:
w Polsce:
male i female
a tak w Niemczech i w Austrii